Levende Geschiedenis Richtlijnen
Duitsers tegenover Burgers.

Voor de bevrijding

Algemeen gedrag
Er zijn veel misstanden over de manier waarop de Duitsers burgers van bezette landen in het Westen behandelen. Op sommige evenementen word iedere burger automatisch als partisaan aangezien en neergeschoten.
Dat kan natuurlijk niet en is niet authentiek.
Feit is dat je als soldaat niet weet met wie je te maken hebt, is de burger die je ziet lopen een onschuldige huisvrouw, een collaborator of een gewapend verzetslid?
Je weet het simpelweg niet, iemand zomaar neerschieten is dus niet erg slim en gebeurde ook niet zo vaak.
Bovendien hebben veel reenactors bezwaar tegen het meedoen aan zoiets, om nog maar te zwijgen van het publiek. Dus hoe moet een Duitse soldaat zich nu gedragen tegenover Burgers in bezet gebied?
Dat ligt allereerst natuurlijk aan de regio en de periode.
We hebben het nu voor de gemakkelijkheid maar even over Nederlandsche burgers, maar het verschil in behandeling is niet zo heel anders dan in andere West Europese landen.
De meeste Nederlanders hadden het niet zo op hun Duitse bezetters maar brachten dit niet of nauwelijks in de praktijk.
Het viel Duitse soldaten in Bezet Nederland op dat veel burgers hen behandelden alsof ze lucht waren. Ze werden genegeerd.
Het is voor te stellen hoe vervelend het is om ver van huis in een land te zitten waar niemand een gezellig kletspraatje met je wilt maken of zelfs maar naar je glimlacht.
Veel Duitse soldaten waren niet blij in Nederland, ook al was het natuurlijk een betere plek dan het oostfront. De Nederlanders waren bits, bot en nors, in Frankrijk hadden de Duitsers het meer naar hun zin, zolang ze maar uit de buurt bleven van de gebieden waar de partisanen het voor het zeggen hadden.
Hoe brengt de Duitse reenactor dit naar voren op evenementen?
Zo ongeveer de enige situatie waarin een Duitse reenactor in contact komt met burgers is bij een controlepost. Het controleren van Persoonsbewijzen was een gehaat klusje bij de Duitsers, het is zaai rot werk. Het is te vergelijken met de controle op de trein, maar dan uren lang buiten in de wind en met onvriendelijke ‘passagiers’.
De burgers waren voorzichtig met wat ze zeiden maar lieten wel heel gemakkelijk zien wat ze vonden van de Duitsers.
Verwacht dus vuile blikken, mensen die opeens doen alsof ze de Duitser niet verstaan of die hem spottend aankijken. Veel valt er niet aan te doen, in tegenstelling tot Oost europa kan de Duitse soldaat niet zomaar een burger neerschieten of slaan omdat zijn gedrag hem niet bevalt.
Het gebeurde wel eens dat Duitse soldaten boos werden en iemand in elkaar sloegen door een bepaalde blik, ook zijn er mensen vermoord door Duitse soldaten die dronken waren, ruzie zochten of wat dan ook.
Dit kwam niet heel vaak voor en daarnaast weet je ook weer niet of andere reenactors dit spel willen mee spelen en hoe het publiek zal reageren.
Behandel de doorsnee burger dus als iemand waar je niets mee te maken hebt, je kunt af en toe contact proberen te zoeken maar verder hou je je meer bezig met je taken.

Controleposten
De meest voorkomende en authentieke houding van de Duitse soldaat in Nederland is er een van onverschilligheid en verveling. Na vijf uur in de kou persoonsbewijzen controleren van vervelende mensen let je echt niet meer op.
Mensen zijn door controles gekomen met hele slechte vervalsingen, stenguns onder de jas en met bazookas in een kinderwagen!
De Duitser behandeld niet iedere passant als een potentiële verzetsstrijder, vooral het tegenovergestelde gedrag kwam vaak voor.
Op een evenement kun je er vrij zeker van zijn dat de burger die je ontmoet wel iets te verbergen heeft, maar dit moet je proberen te verhullen.
Je moet doen alsof iedere burger de zoveelste is die die dag langs komt, als zijn er maar twee op het hele evenement... iedere keer als er een langs je controlepost wil moet jij doen alsof diegene de 4637e is die dat tijdens jouw dienst wil.

Daarnaast kwam het regelmatig voor dat Controleurs die vermoeden een verzetsstrijder aangetroffen te hebben op een afgelegen terrein doen alsof alles in orde is omdat ze bang zijn dat de verdachte een wapen trekt of dat zijn gewapende kameraden uit het verzet in de buurt zijn
Bij een grote controlepost met veel gewapende soldaten hoeft men hier natuurlijk niet bang voor te zijn. In het begin van de oorlog controleerde men vooral de papieren, aan het einde van de oorlog verschoof de aandacht meer naar wat men bij zich droeg.
Veel mensen haalde tenslotte voedsel op het platteland en ook liepen er overal zwarthandelaren. Bij het betrappen van dezen kon een Duitsch soldaat vaak een afkoopsom verwachten, erg fijn om na een lange dag terug naar de kazerne te gaan met een slof sigaretten!
Buiten dienst was het leven voor veel Duitse soldaat in den Nederlanden geen pretje, de meeste Nederlanders die met hen om wilden gaan waren NSB’ers (meeste Duitsers keken op hen neer) en de onfatsoenlijke dames. Er zijn talloze verhalen bekend van soldaten die wanhopig hun best deden contact te maken met normale Nederlandsche burgers of het gastgezin waar ze ingekwartierd waren.

Tijdens een wandeling of buiten dienst kan de Duitse reenactor proberen een gesprek aan te gaan, hij kan sigaretten aanbieden of om een koffer te dragen voor een dame.
Verwacht echter geen vriendelijk gedrag terug.
Verwacht mensen die liever niets met je te maken willen hebben, wees dus niet boos maar zucht, mompel wat en loop door.
Wil iemand wel met je praten dan ben je blij, denk niet gelijk dat het een verzetslid is die je moet afleiden of een dame van lichte zeden.
Wees blij met wat contact.
Een koerierster van het verzet is zo door een controlepost gekomen door gezellig met een officier over zijn vrouw en kinderen te praten, hij was erg blij eens met iemand te praten die geen uniform droeg.

Behandeling van Verzetslieden
Dit is een hekel onderwerp, vooral op dit gebied kan men al snel ‘té ver’ gaan en mensen boos maken.
Contact met verzetslieden tijdens een veldslag is duidelijk, ook hier mag gewoon geschoten worden. Maar wat word er verwacht van een Duitse soldaat als hij een verzetslid tegenkomt buiten het slagveld?
Er zijn duidelijk een paar dingen die wel gebeurden tijdens de oorlog maar die niet kunnen in de meeste reenactment situaties, het terecht stellen van verzetslieden kan veel verontwaardiging oproepen bij het publiek, vooral als het een beetje realistisch gedaan word. Bovendien willen de meeste verzetsreenactors niet mee werken aan zulke scènes.
Maar deze scènes hoeven we ook niet te zien op reenactment evenementen, vooral betreffende het West front.
In Nederland werden regelmatig verzetslieden in het openbaar terecht gesteld maar deze werden dan eerst uit een gevangenis gehaald.
Willekeurige burgers van de straat halen om neer te schieten kwam minder vaak voor. Het ter plekke neerschieten van een verzetslid omdat deze in bezit is van een wapen of andere verboden spullen kwam in Nederland ook zelden voor, er is in ieder geval weinig over te vinden.
Natuurlijk was dit heel acceptabel aan het Oostfront maar daar had men dan ook meer te maken met partizanen.
Hier in Nederland was een verzetslid zeer kostbaar, bij verhoor kon ieder lid, hoe onbelangrijk ook, namen en adressen doorgeven om zo in een klap een hele organisatie op te rollen. Bovendien behandelde de Duitsers het Nederlandsche volk heel anders dan het Oost-Europese volk.
Tot vrij laat in de oorlog konden de Duitsers het bijvoorbeeld moeilijk geloven dat vrouwen betrokken waren bij gewelddadig verzet.
Een duidelijk voorbeeld van wat er gebeurt als een verzetslid gesnapt word is het beroemde voorbeeld van Hannie Schaft.
Zij werd in eind maart 1945 (!) aangehouden bij een controlepost, men ontdekte illegale krantjes in haar tas.
Ze werd aangehouden en moest haar spullen afgeven, na een lange tijd wachten onder bewaking kwam er een auto die haar meenam.
Dus niets fouilleren, ondervragen, bedreigen of mishandelen, in ieder geval niet in het openbaar. Pas op het bureau ontdekte men dat zij een wapen bij zich droeg, dit laat zien hoe oppervlakkig zij gefouilleerd was, waarschijnlijk helemaal niet zelfs.
Er is weinig te vinden over de precieze regels voor het fouilleren van personen maar het lijkt erop dat men bijzonder oppervlakkig te werk ging, vooral bij vrouwen. Natuurlijk ging het er anders aan toe als enthousiaste Gestapo agenten of V-männer iemand oppakten of een inval deden, maar dit zal niet snel een reenactment scène zijn.
Denk er ook aan dat de gemiddelde Duitse soldaat helemaal geen zin had in het controleren van mensen en ook liever geen risico’s nam.
Door ons te houden aan wat we weten lopen we in ieder geval niet het risico onauthentiek te zijn en bovendien voorkomt dit vervelende situaties waar mensen gefouilleerd worden die dit helemaal niet willen of iemand die de ander beschuldigt van onfatsoenlijk betasten.
Ik heb vrouwen geïnterviewd die tijdens de oorlog koeriersters waren, ook zij vertelde me dat ze eigenlijk met rust gelaten werden door de Duitsers.
Daarom gebruikte het verzet ook voornamelijk vrouwen voor het vervoeren van goederen.

Aanhouden
Dus tot slot, wat te doen bij aanhouden?
Voor alles telt natuurlijk dat je een goede reden moet hebben, een gewone soldaat gaat echt niet zomaar een willekeurig iemand aanhouden.
Dit gebeurt alleen als iemand verdacht is of als je bezig bent met een controle. Maar als de Duitse reenactor goede reden ziet om iemand aan te houden behoord hij deze regels op te volgen;

1.De Duitser houd de persoon aan.
2.Hij steekt zijn hand uit en vraagt om het ‘Ausweis’.
Het controleren van de identiteit is altijd het eerste wat de Duitser doet.
Naast de Ausweis heeft de burger vaak nog meer documenten, er waren talloze verschillende documenten en bijna geen een Duitse soldaat wist waaraan hij een vervalsing kon herkennen.
Vooral bij de Duitsers telde; Als er veel fijn officeel uitziende stempels en handtekeningen op staan zal het wel goed zijn.
Het verzet maakte dan ook vaak indrukwekkende fantasie-papieren die ze door de meeste controlepostenkon hielpen.
Zie je zo'n document, dan knik je vriendelijk en laat je de eigenaar passeren, zelfs als je het niet vertrouwd kun je weinig beginnen, probeer vanuit een veld ergens in Nederland maar eens het hoofdkwartier van de SD of het bevolkingsregister in Amsterdam te pakken te krijgen.
Dat kan uren duren, jou veel werk opleveren en als blijkt dat de papieren in orde zijn krijg je nog een uitbrander ook.
3.Als de soldaat de persoon zijn ausweis niet helemaal vertrouwt dan kan een klein verhoor volgen, hij controleert of de persoon dezelfde is als op de Ausweis, stelt vragen over de geboortedatum en waar de persoon heen gaat, etc.
Maar ook dit kwam niet veel voor, soms controleerde je tenslotte honderden papieren tijdens je dienst.
4.Als de soldaat de persoon nog steeds niet vertrouwd moet hij zichzelf afvragen of alles veilig is voor een eventuele arrestatie, is hij alleen en zijn er bosjes in de buurt waar een verzetsgroep zich verborgen kan houden…dan laat hij de persoon waarschijnlijk zo snel mogelijk verdergaan.
Maar is alles veilig en is hij bereid eventueel wat risico te lopen dan kun hij de persoon onderzoeken.
Dit doet hij vrij voorzichtig, hij kan tenslotte een granaat vinden zonder pin…
Als de verdachte persoon een man is vraagt de Duitse soldaat de man de knopen van zijn jasje los te maken en zijn handen in de lucht te steken.
Als de handen omhoog gestoken zijn kun men al redelijk zien of er iets onder het jasje verborgen zit.
Met de hand kan nu de jas verder open gemaakt worden en kan met even voelen of er iets zit.
De soldaat doorzoekt ook de zakken, onderaan dit artikel bevind zich een lijstje van dingen waar men naar moet zoeken en wat de reactie moet zijn bij het aantreffen van deze goederen.
De Duitse soldaat mag niet te ver gaan bij het fouilleren, het is niet zeker hoe uitgebreid men toen fouilleerde en bovendien moet hij er ook weer rekening mee houden dat niet iedereen gediend is van een graai in de broek.
Als de persoon een koffer of tas heeft vraag de Duitse reenactor hem of haar onopvallend zodat het publiek het niet merkt, of er misschien iets moderns in zit.
Als dit niet het geval is kan hij met gemak de tas openen en alles wat erin zit doorzoeken.
Bij sommige artikelen moet men voorzichtig zijn, het is leuk de film uit een camera te trekken maar dit kan natuurlijk alleen als het van tevoren is afgesproken.
Bij een dame is de Duitse soldaat iets afstandelijker, hij vraagt de dame haar jas open te slaan zodat hij kan zien of er iets onder zit, er word dus niet grondig gefouilleerd.
Goede Verzetsreenactors houden er rekening mee dat soldaten niet te ver mogen gaan en zullen dus nooit iets onder hun kleding verstoppen, anders vinden ze het nooit.
Een Duitse soldaat mag wel in de zakken van de kleding kijken of de dame vragen deze binnenstebuiten te keren.
Bovendien maghij de kraag van de kleding optillen en ook onder hoeden kijken.
Smokkelwaar zal zich echter vooral bevinden in koffers en tassen.
Het waren andere tijden, etiquette en een bepaalde afstand tussen mannen en vrouwen wastoen heel algemeen en erg anders dan tegenwoordig.


Bovenstaande foto's laten zien hoe Britse militairen te werk gaan bij een controlepost in Griekenland.
Het zijn de enige voorbeelden uit de oorlogsjaren die ik kon vinden.
Duidelijk is te zien hoe voorzichtig de soldaten te werk gaan.

5.Als de soldaat niets vind mag de persoon verder gaan, een knikje is genoeg.
Vind de soldaat iets dan sommeert hij de persoon zijn of haar spullen neer te leggen, handen in de lucht te steken en stil te blijven staan.
De soldaat regelt versterking en de persoon word naar het hoofdkwartier gebracht.
Is dit een tent in het veld dan krijgt de persoon hier zijn of haar eerste oppervlakkige verhoor, men heeft eigenlijk wel betere dingen te doen.
Zodra mogelijk neemt men contact op met de lokale SD, de Grune Polizei, etc om de gevangene op te laten halen.
De verdachte kan daadwerkelijk opgehaald worden en weggebracht naar een plek buiten het gezichtsveld van de bezoekers.
Daar wordt besloten of de persoon weer gewoon teruggaat, of een tijdje weg blijft van het veld, of er informatie word vrijgekregen, etc.
De verdachte besluit wat er verder gaat gebeuren.
Bestaat de mogelijkheid niet om de verdachte af te voeren dan kan men tijdens het verhoor in het veld simpelweg beslissen dat er sprake is van een misverstand en de persoon laten gaan.
Dit hangt natuurlijk af van wat er precies gevonden wordt bij de controle;

Smokkelwaar
Waar moet de Duitse soldaat nu precies naar zoeken bij het aanhouden van een Nederlandsche Burger?
Hieronder volgt een lijstje van dingen die men tegen kan komen en hoe de Duitse soldaat moet reageren bij het aantreffen van deze goederen.

1.Wapen.
De verdachte word gearresteerd, krijgt permanente bewaking terwijl er contact word opgenomen met het hoofdkwartier.
Verdachte word dan later opgehaald, eventueel basisverhoor met vragen stellen kan in publiek.
Serieus verhoor zal op het hoofdkwartier plaats vinden buiten het gezichtsveld van het publiek.
Dit zal dus niet gereenact worden en nadat de verdachte is weggevoerd kan deze na een poosje weer vrijgelaten worden.
2.Illegale krantjes
Als het slechts één exemplaar betreft heeft de Duitse soldaat te maken met een burger, hier kan iedereen zich onderuit praten dus de soldaat zal dus niet zo snel de moeite nemen om deze te arresteren.
De Duitse reenactor checkt onopvallend of het een echt ondergronds krantje is of een repro die dus wel kapot mag.
Is dit laatste het geval dan kun hij het krantje verscheuren of verbranden en de burger boos wegsturen...mits de burger hiermee accoord gaat natuurlijk.
Je zou de burger officieel kunnen aanhouden, de persoon kan gevangenisstraf krijgen, maar denk aan al het extra werk dat dat met zich meebrengt voor jou.
Dus als ze een redelijke smoes hebben, zich niet al te onsympathiek gedragen dan kunnen ze er met een waarschuwing van af komen.
Bij het aantreffen van meerdere exemplaren heeft de Duitse soldaat zeer waarschijnlijk te maken met een koerier/koerierster.
Deze mogen/moeten gearresteerd worden.
De verdachte word bewaakt tot deze opgehaald word.
3.Bonnen
Heeft de verdachte opvallend veel voedselbonnen dan is dit waarschijnlijk een medewerker van het verzet, de persoon mag gearresteerd worden.
4.Geld
Heeft de persoon belachelijk veel geld bij zich dan is het óf een medewerker van het verzet óf een zwarthandelaar.
Denk hierbij dan aan stapeltjes honderdjes of duizendjes.
De Duitse soldaat kan het risico nemen zich te laten afkopen, zo niet dan wordt de persoon gearresteerd.
5.Voedsel en luxe goederen
Heeft de persoon opvallend veel voedsel of luxe goederen bij zich en is het 1944 of 1945, dan is hij misschien een zwarthandelaar.
Denk dan vooral aan zijden kousen, horloges, ringen, veel geld, vlees, etc.
De persoon word gearresteerd maar de Duitse soldaat laat zich ook wel eens omkopen, er zit vast wel iets van zijn gading bij de handelswaar…
De Duitse reenactor hoeft ook niet bang te zijn om wat van de handelswaar alvast “in beslag” te nemen voordat de zwarthandelaar opgehaald word.
6.Anti-Duitse afbeeldingen
Veel burgers droegen kleine tekenen bij zich waarmee ze konden laten zien dat ze de schurft hadden aan de moffen.
Of juist om te laten zien dat ze het koningshuis steunden.
Als een Duitse soldaat foto’s vind van koningin Wilhelmina of een ander lid van het koningshuis kun hij (met toestemming van de bezitter) de foto kapot maken.
Doorsnee reactie is meestal spottend lachen om die ‘laffe koningin die haar volk in de steek liet’ waarna de foto werd teruggegeven.
Afbeeldingen van overleden leden van het koningshuis waren niet verboden.
Mensen dragen ook wel eens kleine speldjes zoals een kwartje met uitgesneden hoofd van de koningin, een oranje broche of een lucifer in het knoopsgat (met de kop naar boven; kop op!).
Maar dit gebeurde voornamelijk in de begintijd van de bezetting.
Deze broches kan de Duitse reenactor negeren of afpakken, dit deed hij wel voorzichtig omdat mensen soms een scheermesje aan de achterkant plakte…
Bovendien was het afnemen van zo’n broche was meestal meer iets voor Nederlandsche NSB’ers of WA-mannen.
De gemiddelde Duitse soldaat was niet zo geïnteresseerd in dit soort kleine vormen van verzet.
Zo’n broche was wel een reden om iemand eens nader te onderzoeken ook al kon men er vanuit gaan dat deze persoon waarschijnlijk niet in het verzet zat.
Officieel zit er aan het dragen van zoiets vaak een straf vast, maar daar komt dan weer papierwerk bij kijken en om voor zo iemand nou de arrestatiewagen te laten komen…
En eigenlijk kwamen deze kleine uitingen van verzet voornamelijk voor in de eerste jaren van de oorlog, aan het einde zal je ze niet meer tegenkomen.
7.Leeftijd en geslacht
Hou je iemand aan die man is en tussen de 16 en 50 dan vraag je deze persoon of hij papieren heeft die hem vrijwaren voor arbeidseinsatz, is dit niet het geval dan kun je hem aanhouden.
EXTRA: Indien iemand een fiets bij zich heeft en geen vergunning om deze te behouden dan mag je de fiets in beslag nemen.
Een burger die dit niet wil moet dus zorgen voor een vergunning!

Filmmateriaal;

Lang geleden vond ik op het net een stukje film uit de oorlogsjaren, stiekem filmde iemand in Den Haag een Persoonsbewijs controlepost.
Bijzonder interessant om naar te kijken, zo ging het er dus echt aan toe.
Let vooral ook even op de 2 vrouwelijke medewerksters van de Duitsers die er met een hond bij staan en de nonchalante sfeer die er heerst.

 

Na de bevrijding
Algemene houding
De oorlog is voorbij, Duitse troepen in Nederland hebben gecapituleerd.
Wat kun je nu verwachten?
Je kunt gevangen genomen worden door Geallieerden maar ook door verzetslieden, in het laatste geval hoef je niet bang te zijn voor mishandeling maar verwacht ook geen vriendelijke behandeling.
Denk aan de verhalen die je gehoord hebt over partisanen in het oosten en in Frankrijk, denk aan de opgekropte woede.
Je bent dus liever geen gevangene van het verzet en als je geallieerden tegenkomt zul je hopen dat ze je nu overnemen als gevangene.
Van verzetslieden hoef je niet veel te vrezen, ze zullen je haten maar in die gespannen periode meer proberen orde te handhaven dan wraak te nemen.
Ze zullen ongeduldig met je zijn, je porren en duwen, de pet van je hoofd slaan, je zakken ruw doorzoeken en vooral veel dreigen.
Zonder afspraak gaan ze niet verder, niemand wordt in elkaar geslagen of neergeschoten.
Ren je echter weg dan mag er geschoten worden.
Wil iemand verder gaan dan kan dit ter plaatse afgesproken worden, natuurlijk zonder dat het publiek dit merkt.

Nadat je door Geallieerde troepen of het Verzet gevangen bent genomen zul je nog steeds burgers tegen kunnen komen, je zult begrijpen dat ze nu een stuk minder kalm en vriendelijk zullen zijn.
Na al die jaren van bezetting komt alle opgekropte woede boven.
Als gevangen Duitser moet je blij zijn met geallieerde of verzets bewaking.
Burgers zullen hun woede niet onder stoelen of banken steken en het zal er soms op lijken dat ze je willen aanvliegen.
Ze zullen je uitschelden voor rotmof, dit is een acceptabel scheldwoord.
Verder dan dat zullen ze niet gaan met schelden, uitgescholden worden kan soms uit de hand lopen en daarnaast gebruikt men soms per ongeluk moderne scheldwoorden of wekken authentieke scheldwoorden gelach op.
Het is de bedoeling dat kinderen vragen wat 'moffen' zijn, en niet dat ze een rode kop krijgen van de vieze woorden of keihard beginnen te lachten omdat iemand 'schavuit' roept.
Soms kan het zijn dat burgers verder willen gaan en je bijvoorbeeld in jegezicht spugen, of een klap of schop verkopen.
Dit gebeurt alleen met jouw goedkeuring.
Het spreekt voor zich dat je niet echt bespuugt wordt en niet te hard geslagen of geschopt.
Wil iemand dit gaan doen dan dan krijg je een seintje, natuurlijk is het het leukst dat dit gebeurt zonder dat je geallieerde bewakers dit zien, het is een mooie scene als geschrokken bewakers boze burgers weg moeten houden van hun gevangenen.
Dus regel dit vantevoren of de burger probeert het met gebaren duidelijk te maken, kijkt een burger je aan en geeft hijzichelf een klapje, of doet hij alsof hij spuugt en kijk of hij je hierbij aan, knikt dan als je hiermee accoord gaat.

Het is ook NIET toegestaan dat men iets naar je gooit, zoals bv aarde of graspollen.
Niet omdat het gevaarlijk is of vervelend maar omdat het risico bestaat dat bezoekers dit ook gaan doen, en een groep moderne kinderen die alles naar je gooien dat ze kunnen vinden is niet fijn.
Verwacht ook veel leedvermaak, je wordt uitgelachten, vrolijk nagewuifd, etc.